Zakonom o radu RS (Sl. Glasnik RS 01/16) se uređuju radni odnosi, prava, obaveze i odgovronosti iz radnog odnosa i drugi odnosi po osnovu rada u Republici Srpskoj, ako posebnim zakonima nije drugčije određeno.

UGOVOR O RADU

Ugovor o radu se u pravilu zasniva na neodređeno vrijeme, s tim da u cilji zasnivanja radnog donosa čije je trajanje unaprijed određeno objektivnim razlozima koji su opravdani rokom, izvršenjem tačno određenog posla ili nastupanjem unaprijed određenog događaja, poslodavac i radnik mogu zaključiti ugovor o radu na određeno vrijeme.

Poslodavac i radnik mogu zaključiti jedan ili više ugovora o radu na određeno za period koji‚ sa prekidima ili bez prekida ne može biti duži od ukupno 24 mjeseca. Izuzetno, ugovor o radu na određeno vrijeme može da se zaključi na period duži od 24 mjeseca:

1) ako je to potrebno zbog zamjene privremeno odsutnog radnika, do njegovog povratka,

2) za rad na projektu čije je trajanje unaprijed određeno, do završetka projekta, a najduže 60 mjeseci i

3) sa nezaposlenim kome do ispunjenja jednog od uslova za ostvarivanje prava na starosnu penziju nedostaje do pet godina, najduže do ispunjenja uslova, u skladu sa propisima o penzijskom i invalidskom osiguranju.

Forma i sadržina ugovora o radu

Ugovor o radu zaključuje se u pisanoj formi i obavezno sadrži podatke o sljedećem:

  • nazivu i sjedištu poslodavca,
  • imenu, prezimenu, stručnoj spremi i prebivalištu, odnosno boravištu radnika,
  • datumu stupanja radnika na rad,
  • radnom mjestu na kome se radnik zapošljava i mjestu rada, sa podacima o dužini i rasporedu radnog vremena,
  • plati, novčanim naknadama i drugim primanjima radnika po osnovu rada,
  • dužini godišnjeg odmora,
  • trajanju ugovora i razlogu za zaključivanje, ako se zaključuje ugovor o radu na određeno vrijeme,
  • rokovima za otkazivanje ugovora o radu zaključenog na neodređeno vrijeme i
  • poslovima sa posebnim uslovima rada na radnom mjestu, ako postoje.

Ugovor o radu može da sadrži i druge podatke koje poslodavac i radnik smatraju značajnim za uređivanje odnosa koji nastaju po osnovu rada radnika.

Umjesto podataka, u ugovoru o radu mogu se navesti odredbe odgovarajućih zakona i opšteg akta kojima su ta pitanja uređena u vrijeme zaključenja ugovora o radu.

Ugovorom o radu mogu da se ugovore i druga prava i obaveze koja nisu uređena Zakonom o radu i opštim aktom, a na prava i obaveze koje nisu utvrđene ugovorom o radu primjenjuju se odgovarajuće odredbe Zakona i opšteg akta.

Poslodavac je dužan da primjerak ovjerenog ugovora o radu uruči radniku prije stupanja radnika na rad.

PROBNI RAD

Ugovorom o radu ili posebnim ugovorom o probnom radu može se ugovoriti probni rad radnika, koji može trajati najviše do tri mjeseca. Izuzetno, ovaj rok može se sporazumno produžiti još do tri mjeseca. Poslodavac, kao i radnik, imaju pravo da otkažu ugovor o probnom radu i prije isteka roka na koji je ugovor zaključen, uz otkazni rok od sedam dana. U slučaju da ugovor o probnom radu prije isteka roka otkaže poslodavac, odluku o otkazu je dužan da pismeno obrazloži i uruči radniku.

OBAVLJANJE POSLOVA DIREKTORA

Radni odnos se može zasnovati radi obavljanja poslova direktora, ako posebnim zakonom nije drugačije uređeno. Ugovor o radu može se zaključiti na neodređeno vrijeme i na određeno vrijeme do isteka roka na koji je direktor izabran, odnosno postavljen. Međusobna prava, obaveze i odgovornosti direktora koji nije zasnovao radni odnos i poslodavca uređuju se posebnim ugovorom. Lice koje obavlja poslove direktora ima pravo na naknadu za rad koja ima karakter plate i druga prava, obaveze i odgovornosti u skladu sa ugovorom. Ugovor sa direktorom zaključuje u ime poslodavca nadležni organ poslodavca.

PREKOVREMENI RAD

U slučaju neplaniranog povećanja obima posla, otklanjanja posljedica vremenskih nepogoda, havarija na sredstvima rada, požara, zemljotresa, epidemija i drugih nesreća, radnik je dužan da, na pismeni zahtjev ili nalog poslodavca, radi duže od punog radnog vremena. Prekovremeni rad ne može trajati više od deset časova sedmično, niti duže od četiri časa dnevno. Radnik u toku kalendarske godine ne može raditi prekovremeno više od 180 časova. Izuzetno, kolektivnim ugovorom može se utvrditi maksimalno trajanje prekovremenog rada do 230 časova godišnje. Ako potreba za prekovremenim radom traje više od tri sedmice neprekidno ili više od deset sedmica ukupno u toku kalendarske godine, poslodavac je dužan da o tome obavijesti nadležnog inspektora rada. Za vrijeme prekovremenog rada radnik ima pravo na uvećanje plate.

GODIŠNJI ODMOR

U svakoj kalendarskoj godini radnik ima pravo na godišnji odmor u trajanju utvrđenim opštim aktom i ugovorom o radu, najmanje četiri radne sedmice, odnosno najmanje 20 radnih dana. Godišnji odmor uvećava se po osnovu radnog staža i drugim osnovima u skladu sa kolektivnim ugovorom. Radnik koji radi na poslovima sa posebnim uslovima rada ima pravo na godišnji odmor najmanje u trajanju od 30 radnih dana.

SPORAZUMNI PRESTANAK RADNOG ODNOSA

Radni odnos može da prestane na osnovu pisanog sporazuma poslodavca i radnika. Sporazumom mogu se ugovoriti prava i obaveze radnika i poslodavca do prestanka i nakon prestanka radnog odnosa. Sporazum proizvodi pravno dejstvo od dana ovjere potpisa radnika na sporazumu od strane nadležnog organa lokalne samouprave.

OTKAZ UGOVORA O RADU OD STRANE POSLODAVCA

Poslodavac može radniku da otkaže ugovor o radu ako za to postoji opravdan razlog, i to:

  • ako ne ostvaruje rezultate rada ili nema potrebna znanja i sposobnosti za obavljanje poslova na kojima radi;
  • ako je pravnosnažno osuđen za krivično djelo na radu ili u vezi sa radom;
  • ako usljed tehnoloških, ekonomskih ili organizacionih promjena prestane potreba za obavljanjem određenog posla ili dođe do smanjenja obima posla, a poslodavac ne može radniku obezbijediti drugi posao;
  • ako odbije zaključenje aneksa ugovora,
  • ako se ne vrati na rad kod poslodavca u roku od pet dana od dana isteka roka mirovanja radnog odnosa, odnosno neplaćenog odsustva.

Poslodavac može da otkaže ugovor o radu radniku koji svojom krivicom učini težu povredu radne obaveze, i to:

  • odbije da izvršava svoje radne obaveze određene ugovorom o radu;
  • izvrši krađu, namjerno uništenje, oštećenje ili nezakonito raspolaganje sredstvima poslodavca, kao i nanošenje štete trećim licima koju je poslodavac dužan naknaditi;
  • zloupotrebi položaj, sa materijalnim ili drugim štetnim posljedicama po poslodavca;
  • oda poslovne ili službene tajne;
  • namjerno onemogućava ili ometa druge radnike da izvršavaju svoje radne obaveze, čime se remeti proces rada kod poslodavca;
  • nasilnički se ponaša prema poslodavcu, drugim radnicima i trećim licima za vrijeme rada;
  • neopravdano izostane s posla u trajanju od tri dana u kalendarskoj godini;
  • ako je dao netačne podatke koji su bili odlučujući za zasnivanje radnog odnosa;
  • izvrši nasilje na osnovu pola, diskriminaciju, uznemiravanje i seksualno uznemiravanje drugih radnika ili mobing i
  • ako učini drugu težu povredu radne obaveze utvrđenu kolektivnim ugovorom.

Poslodavac može da otkaže ugovor o radu radniku koji ne poštuje radnu disciplinu, i to:

  • ako neopravdano odbije da obavlja poslove i izvršava naloge poslodavca u skladu sa zakonom;
  • ako ne dostavi potvrdu o privremenoj spriječenosti za rad;
  • ako zloupotrijebi pravo na odsustvo zbog privremene spriječenosti za rad;
  • zbog dolaska na rad pod dejstvom alkohola ili drugih opojnih sredstava, odnosno upotrebe alkohola ili drugih opojnih sredstava u toku radnog vremena, koje ima ili može da ima uticaj na obavljanje posla;
  • ako njegovo ponašanje predstavlja radnju izvršenja krivičnog djela učinjenog na radu i u vezi sa radom, nezavisno od toga da li je protiv radnika pokrenut krivični postupak za krivično djelo;
  • ako radnik koji radi na poslovima sa povećanim rizikom, na kojima je kao poseban uslov za rad utvrđena posebna zdravstvena sposobnost, odbije da bude podvrgnut ocjeni zdravstvene sposobnosti;
  • ako ne poštuje radnu disciplinu propisanu aktom poslodavca, odnosno ako je njegovo ponašanje takvo da ne može da nastavi rad kod poslodavca.

Poslodavac može radnika da uputi na odgovarajuće preglede u ovlašćenu zdravstvenu ustanovu koju odredi poslodavac. Odbijanje radnika da se odazove na poziv poslodavca da izvrši analizu smatra se nepoštovanjem radne discipline.

ZAPOŠLJAVANJE STRANIH DRŽAVLJANA

Strancem u Republici Srpskoj smatra se svako lice koje nema državljanstvo Republike Srpske, odnosno Bosne i Hercegovine, ili lice bez državljanstva.

Pored opštih uslova utvrđenih zakonom, kolektivnim ugovorom i opštim aktima poslodavca, stranac mora da ispunjava i posebne uslove: da ima radnu dozvolu za zaključivanje ugovora o radu izdatu od Zavoda za zapošljavanje Republike Srpske.

Zakonom je predviđen izuzetak za strane ulagače ili osnivače privrednog društva sa sjedištem u Republici Srpskoj, koji omogućava filijali Zavoda za zapošljavanje da izda radnu dozvolu bez obzira da li na evidenciji nezaposlenih ima lica koja ispunjavaju uslove tražene zahtjevom za izdavanje radne dozvole, koji bi inače imali prioritet u zapošljavanju.

Radna dozvola izdaje se na period od godinu dana.

Radnu dozvolu za rad u Republici ne moraju imati lica koja se imenuju na pozicije člana nadzornog odbora pravnog lica sa sjedištem u Republici osnovanog kao privredno društvo u većinskom vlasništvu pravnog, odnosno fizičkog lica, ako imenovanje nema karakter radnog odnosa niti rad na tim pozicijama traje duže od ukupno tri mjeseca godišnje, te osnivači privrednog društva, odnosno preduzeća sa sjedištem u Republici koji u tom privrednom društvu, odnosno preduzeću obavljaju određene poslove, ako takav rad nema karakter radnog odnosa, niti traje duže od ukupno tri mjeseca godišnje.

Stranac ne može početi sa radom u BiH na osnovu radne dozvole prije nego što mu je odobren privremeni boravak. Odobrenje boravka je odobrenje koje izdaje nadležni organ za poslove sa strancima, a kojim se strancu odobrava da u periodu naznačenom u odobrenju zakonito boravi u BiH.

Dragana Kokot Gambiroža

+387 51 215 784

+387 51 215 565

Miroslav Minić

+387 51 222 991

+387 51 215 565